Ai đã đề xuất ý tưởng triết học tôi tư duy nên tôi tồn tại

Tôi mang lại rằng, “Nhân tính, Quốc tính và Cá tính” là công năng của Con tín đồ tự do; và nhỏ người tự do thoải mái là đích cho của giáo dục đào tạo khai phóng...

Bạn đang xem: Ai đã đề xuất ý tưởng triết học tôi tư duy nên tôi tồn tại


*


«TÔI TƯ DUY,VẬYTÔI HIỆN HỮU»(1637)

Tác giả: René Descartes*Người dịch: Nguyễn Văn khoa

*

«Tôi bốn duy, vậy tôi hiện hữu»<1> nằm trong vào một số loại phát biểu triết học mà đến cả những tín đồ đứng ko kể cửa Triết cũng phần nhiều biết, và vẫn tồn tại là đầu đề tranh cãi xung đột sau bao phân tích cùng tìm hiểu, của bao tác giả.

Phải chăng đây là một đạo lý đã hoàn toàn chắc chắn, hoặc ít ra là 1 biểu thức vẫn thực sự hoàn chỉnh, đối với bản thân Descartes? Một mặt, ngoài ra chính Descartes cũng đã do dự trước biểu thức cogito này, bởi vì thấy rằng nó quá dựa vào một hiệ tượng lô-gic dễ bị hiểu sai, vào khi bạn dạng thân ông lại hay sợ hãi rằng các loại lý luận trang thiết bị thường không thân yêu đủ tới cửa hàng và trực quan. Khía cạnh khác, rõ ràng là Descartes vẫn thấy còn nên phải tiếp tục phân tích những vấn đề đề ra ở đây, chỉnh sửa câu chữ nhằm mục tiêu thuyết phục độc giả, ở những tác phẩm không giống ví dụ là vào Những Suy Tưởng siêu Hình (Méditations métaphysiques, 1641), nơi «cogito, ergo sum» ở chỗ này trở thành «ego sum, ego existo», còn ergo thì mất tích (xin xem những chú say đắm 1, 7, 10 bên dưới).

Dù sao, chỉ «cogito, ergo sum» mới được nối liền với tên bọn họ của René Descartes, với với một cách ngoặt béo đã lộ diện nhiều ngả đường triết học tập trong nắm kỷ máy XVII: triết lý thừa nhận thức (theory of knowledge), triết lý về chủ thể (ý thức), nhị nguyên luận tâm/vật, công ty nghĩa duy lý, công ty nghĩa duy tâm… sau cuối nhưng không phải là ít đặc trưng hơn, vai trò rất cần thiết của nó trong tứ tưởng của Edmund Husserl và hiện tượng học ở nạm kỷ XX cũng chính là điều rất cần phải nhấn mạnh.

Nguyễn Văn Khoa

*

Không biết tôi có nên nói với bạn về mọi suy tưởng đầu tiên mà tôi đã triển khai ở đấy<2> chăng, vày chúng quá khôn cùng hình và khác thường đến nỗi có lẽ rằng chúng đang không hợp với sở thích hợp của phần lớn người. Tuy nhiên, nhằm ta có thể đánh giá bán xem liệu những nền tảng<3> tôi sẽ phát hiện nay ra có đủ kiên cố hay không, tôi cảm giác như bị tóm gọn buộc phải nói đến chúng.

Từ thọ rồi, tôi đã nhận xét rằng, về phong thái ứng xử trong thôn hội, đôi lúc ta cần phải tuân theo những chủ ý mà ta quá biết là không mấy có thể chắn<4>, như thể là chúng cấp thiết nào còn bị ngờ vực chi nữa, như đang nói sinh hoạt trên; nắm nhưng, mọi khi chỉ muốn tìm ra sự thật, tôi lại cho rằng mình rất cần được làm ngược lại tất cả, rằng tôi phải bác bỏ bỏ, như hoàn toàn sai, toàn bộ những gì mình có thể nghĩ ra chút nghi hoặc nào về chúng, để để ý đến xem, liệu kế tiếp sẽ còn lại điều gì trong tin tưởng của bản thân là hoàn toàn không thể nghi hoặc được chăng<5>. Nói cách khác, cũng chính vì các giác quan của ta đôi lúc lừa dối chúng ta, tôi ước ao giả thiết rằng đang không còn gì giống tựa như những thứ mà giác quan liêu của ta đang khiến họ tưởng tượng ra nữa.

Và bởi vì vẫn bao hàm người sai lạc trong khi lý luận, dù chỉ nên về các vấn đề dễ dàng và đơn giản nhất trong hình học, với đã làm cho ra rất nhiều ngụy biện (paralogismes) trong nghành này, tôi cũng bác bỏ như sai trái cả những lý lẽ trước đó đã được tôi xem như là những chứng minh<6>, vì tin rằng phiên bản thân mình nhiều khi cũng hoàn toàn có thể mắc phải sai lầm như ngẫu nhiên ai khác.

Và cuối cùng, lúc xét rằng tức thì mọi quan tâm đến mà họ có trong khi tỉnh thức cũng hoàn toàn có thể xảy đến trong lúc ta đã ngủ, mà lại không có ngẫu nhiên cái làm sao lúc sẽ là thật không còn cả, tôi cũng quyết định giả vờ rằng toàn bộ mọi đồ vật từng phi vào tâm trí tôi cũng đều không tồn tại thực chất gì hơn là hầu hết ảo tưởng trong những giấc mơ của tôi. Nhưng, tức thì sau đó, tôi đã để ý thấy rằng, trong lúc tôi muốn nghĩ rằng đều thứ đều không thực sự như vậy, thì điều rất cần thiết là tôi, kẻ đang nghĩ như thế, yêu cầu là vật gì đó<7>. Và nhận thấy rằng sự thật này – tôi tư duy, vậy tôi hiện tại hữu – là vững kim cương và chắc hẳn chắn, đến mức mọi giả định ngông cuồng nhất của các người không tin tưởng đều không có tác dụng lay đưa nó<8>, tôi đã reviews rằng tôi rất có thể nhận nó, không chút đắn đo, như nguyên lý thứ nhất của thứ triết học mà lại tôi tra cứu kiếm.

Sau đó, khi chăm chú xem xét coi bạn dạng thân tôi là dòng gì, với thấy rằng tôi hoàn toàn có thể giả vờ rằng mình không có cơ thể, rằng tôi không ở một xứ sở nào, trong một thế giới nào cả, nhưng mà lại không thể, để giả vờ như trên, vờ vịt là tôi không hiện tại hữu<9>. Ngược lại, trường đoản cú chính sự kiện là tôi nghĩ tới việc ngờ vực sự trường tồn của đa số thứ khác, thì minh bạch và chắc chắn là là tôi hiện nay hữu; cố gắng vào đó, trường hợp tôi chỉ ngừng xem xét thôi, thì tôi không tồn tại lý vày gì để tin rằng tôi hiện lên nữa cả<10>, cho dù tất cả những gì còn sót lại mà tôi từng tưởng tượng là có thật mọi tồn tại. Từ đấy tôi biết rằng tôi là 1 trong những thực thể mà toàn bộ tinh chất hay phiên bản thể số đông chỉ là tứ duy, cùng để hiện tại hữu, nó ko cần ngẫu nhiên một sở cứ nào, cũng không nhờ vào vào ngẫu nhiên một đồ vật vật thể nào<11>. Cho nên vì thế cái tôi này, tức thị cái linh hồn khiến qua nó tôi là tôi, là hoàn toàn khác biệt với thân thể<12>, thậm chí còn dễ hiểu hơn cả thân thể, cùng dẫu không tồn tại thân thể đi nữa, thì ko phải vì vậy mà nó không hoàn toàn là nó.

Sau đó, tôi để ý đến một cách tổng thể xem một tuyên bố phải đáp ứng những yêu ước gì để được xem như là đúng và kiên cố chắn; và bởi vì tôi vừa mới kiếm được một mệnh đề nhưng tôi biết là đúng và chắc chắn như vậy, tôi cho rằng tôi bắt buộc phải biết nội dung của sự chắc hẳn rằng ấy là gì. Và nhận thấy rằng chẳng có gì không giống trong mệnh đề «tôi tư duy, vậy tôi hiện nay hữu» gồm thể bảo đảm rằng điều tôi phát biểu là việc thật, bên cạnh sự khiếu nại tôi thấy một bí quyết rất cụ thể là, để bốn duy, nên hiện hữu<13>, nên tôi đã chỉ dẫn một phán đoán cơ mà tôi rất có thể lấy có tác dụng quy lao lý tổng quát, đấy là những gì ta có thể quan niệm một biện pháp thật ví dụ và thật khác biệt đều là sự thật<14>; chỉ có một trong những khó khăn trong vấn đề chỉ ra rất nhiều thứ được họ quan niệm ví dụ là gì nhưng mà thôi».

René Descartes,Biểu Văn Về phương thức Để Dẫn Dắt Lý TríVà Truy search Chân Lý trong những Khoa Học(Discours de la méthode pour bien conduire sa raisonet chercher la vérité dans les sciences, 1637),Phần IV, tr. 31-32

<1> các từ tương tác ở đây là: cogitare (penser = khổng lồ think), cogito (je pense = I think); ergo (donc, par conséquent = so); esse (être = lớn be), sum (je suis = I am); existere (gần với devenir, apparaître = to lớn become, to appear, rộng là esse), existo (j’existe = I exist). Bốn duy là phạm trù triết học dùng để chỉ mọi buổi giao lưu của tinh thần (nghi hoặc, suy tưởng, khẳng định, chối bỏ, tưởng tượng…). Trong Biểu Văn Về Phương Pháp (Discours de la Méthode, 1637), Descartes cần sử dụng biểu thức trên bằng tiếng Pháp (je pense, donc je suis) chứ chưa hẳn bằng giờ La-tinh. Biểu thức bằng tiếng La-tinh (cogito, ergo sum) chỉ thấy ở Các Nguyên Lý Triết Học (Principia philosophiae, bạn dạng gốc năm 1644). Trong giờ đồng hồ Việt, hễ từ esse hoàn toàn có thể được dịch là: là, sống thọ hay hiện hữu. Về lý do cửa hàng chúng tôi đã chọn hiện hữu, xin xem những chú đam mê 7 với 10.

<2> Ở Hà Lan. Hà Lan (lúc bấy giờ còn mang tên là cộng hòa Hà Lan Thống tốt nhất = Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, hay cộng hòa Bảy tỉnh Thống duy nhất = Republiek der Zeven Provinciën Verenigde, 1581-1795), là quốc gia cởi mở tốt nhất Âu châu đương thời. Descartes mang đến Hà Lan lần đầu tiên năm 1618, vào tuổi 22, nhằm học nghệ thuật quân sự. Ông quý phái Hà Lan lần thứ hai năm 1619, cùng cư ngụ đa số liên tục sinh hoạt đây cho tới năm 1935, theo học tập tại những đại học Franeker, Leiden và Amsterdam. Tất cả các trước tác của Descartes (trừ Những Suy Tưởng cực kỳ Hình = Méditations métaphysiques, 1641) phần đa được xuất phiên bản trước tiên sinh sống đây, mặc dù quan hệ giữa Triết gia cùng với đời sống niềm tin ở Hà Lan không hẳn lúc nào thì cũng êm thắm. Sức nặng của công ty nghĩa giáo điều Calvin trong môi trường đại học khiến cho tư tưởng của Descartes bị bên thần học tập Gijsbert Voet (Gisbertus Voetius, 1589-1676) chống đối quyết liệt. Vì chưng sự tranh chấp giữa hai phe theo và chống Descartes đương thời, sản phẩm của Descartes còn bị Đại học Utrecht cấm cửa từ năm 1642, và chỉ còn được phục quyền vào khoảng thời gian 2005 vừa mới qua (dù thiệt ra, sự cấm chỉ này chỉ ngặt nghèo từ 1642 mang đến 1650). Bất mãn vì toàn bộ những tranh cãi xung đột chung quanh học thuyết của mình, Descartes vứt Hà Lan thanh lịch Thụy Điển, cùng mất tại đây năm 1650.

<3> Tựa đề rất đầy đủ của cống phẩm được trích dịch ở đây là: Biểu Văn Về cách thức Để Dẫn Dắt Lý Trí cùng Truy tra cứu Chân Lý trong các Khoa Học. Như vậy, trằn trọc của Descartes là: liệu cách chúng ta làm khoa học tất cả hư hỏng ngay từ trên đầu và từ bên phía trong không, liệu cái chúng ta gọi là kỹ thuật có chắc chắn chăng, tuyệt chỉ mang đến ta những mộng ảo mà thôi? Theo ông, vì chưng triết học nên được áp dụng để kiến tạo khoa học, triết gia phải nỗ lực suy tứ để khoa học được bỏ trên một căn cơ chắc chắn, nhằm sản xuất ra những học thức đích thực. Nói biện pháp khác, mục đích của Descartes là biện minh (justifier = justify) cùng biện chủ yếu (légitimer = legitimate) cho hiểu biết của ta về nắm giới, nghĩa là ở trong nghành nghề ngày nay họ gọi là triết lý khoa học. Họ còn rất có thể nhìn thấy cái ý hy vọng nương theo thuộc một cách thức căn phiên bản ấy, nhằm từ tay nghề thường ngày vươn tới các phát minh triết học phổ quát, vào hai tác phẩm khác của ông là Những Suy Tưởng cực kỳ Hình (Méditations métaphysiques, 1641) và Các Nguyên Lý Triết Học (Principes de la philosophie, 1644 cùng 1647).

Xem thêm:

<4> Xem trên trang mục này, ghi chú thứ 5 của phiên bản dịch: René Descartes, Nguyên Lý Triết Học.

<5> thao tác nghi ngờ toàn bộ này của Descartes được đời sau điện thoại tư vấn là «hoài nghi hình trạng Descartes», hay «hoài nghi phương pháp (méthodique)» hay «hoài nghi ngoa dụ» (hyperbolique). Nó không thụ động mà yên cầu ở bạn tư duy một nỗ lực nhằm gạt bỏ tất cả những gì không hoàn toàn là «bất khả nghi hoặc» để đạt mức cái chân thức. Như vậy, hoài nghi là đối cực của cẳng chân lý, mà lại cũng là 1 trong những phương tiện gián tiếp để khám phá ra chân lý.

<6> Sự ngờ vực này tấn công vào cả một số loại chân lý toán học. Tất cả gì đảm bảo an toàn rằng đều lập luận của ta không xẩy ra một «tinh linh ranh mãnh (malin génie)» nào kia dẫn đi sai đường đâu? tức thì từ suy tưởng trước tiên trong Những Suy Tưởng cực kỳ Hình, Descartes sẽ phá đổ hai đại lý vẫn được mang đến là kiên cố nhất – nhận thức giác quan lại và chân lý toán học – của khoa học. Họ sẽ trở lại những điểm này sau khoản thời gian bàn về cửa nhà trên.

<7>Ở đây, Descartes xác lập nguyên lý đầu tiên của chân lý: bằng cách áp dụng sự nghi ngờ có cách thức vào bạn dạng thân, chủ thể (ý thức) chứng tỏ ngược lại sự hiện lên của mình. Khi nghi ngờ, tôi hoàn toàn có thể nghi ngờ hầu như thứ, trừ sự khiếu nại là tôi vẫn nghi ngờ, nghĩa là tôi đang tứ duy, bởi vì nghi ngờ chỉ là 1 trong những phương thức bốn duy (xem chú thích 1). Cơ mà «để tư duy, tôi phải hiện hữu».

<8> cho dù tôi đang bị một «tinh linh ranh mãnh» nào kia lừa gạt, thì để có thể bị lường gạt, tôi cũng phải hiện hữu.

<9> Tôi hoàn toàn có thể nghi ngờ sự vĩnh cửu của thể xác tôi, tuy thế tôi không thể nghi hoặc sự hiện nay hữu của việc nghi ngờ, tức là của tứ duy. Tư duy khiến sự tồn tại của tôi biến hóa không thể bị nghi hoặc. Bốn duy là một trong những thuộc tính của công ty thể, nghĩa là thuộc sở hữu của công ty thể: chỉ gồm tư duy là ko thể tách rời khỏi công ty thể, chứ chưa phải thân xác. Hoàn toàn có thể kết luận từ bỏ đấy rằng đồ thể gì tứ duy phần lớn hiện hữu, và cửa hàng của tư duy là 1 trong thực thể chăng? Xem ghi chú 11

<10> bởi sự kiện tôi đang bốn duy, tôi chắc hẳn rằng là tôi hiện nay hữu. Sự vạc biểu đạo lý – đời sau call là nguyên tắc cogito – này bao hàm một số trong những hệ quả lô-gic: (a) Cogito phải được phân phát biểu sinh sống ngôi trước tiên số ít («tôi»), bởi vì một mệnh đề như «X tư duy, vậy X hiện hữu», không tranh đấu nổi với thiếu tín nhiệm phương pháp; (2) Cogito bắt buộc được phạt biểu sinh hoạt thì hiện nay tại, cũng chính vì «tôi tứ duy hôm qua, vậy tôi hiện hữu» có thể chỉ là một trong những giấc mơ bởi một tinh linh khôn khéo tạo ra nhằm lừa bịp tôi; (c) khi tôi kết thúc tư duy, tôi hết hiện hữu.

<11> Theo Bertrand Russell và các triết gia khác, vào «tôi tứ duy, vậy tôi hiện hữu», không tất cả gì đề cập đến loại thể nền, dòng yếu tố tiềm ẩn tư duy là «tôi», bởi đó, sự thêm «tôi», cái không một ai biết là gì, vào biểu thức là bất chính (illegitimate). Nói bí quyết khác, Descartes chỉ rất có thể rút ra kết luận «có tư duy» xuất xắc «tư duy hiện tại hữu» mà lại thôi, chính vì ông chưa hề chuyển ra dẫn chứng rằng bốn duy buộc phải có fan tư duy, rằng bốn duy cần được có một nhà thể. Trái lại, những người theo công ty thuyết Descartes cho rằng phê phán này chối vứt sự khiếu nại là tri thức về tồn tại này chỉ hoàn toàn có thể đạt được từ ý kiến của cái «tôi». Mệnh đề «có cái đói» chẳng hạn chẳng còn chân thành và ý nghĩa gì nếu bị tách bóc khỏi tay nghề của ý thức cá nhân: ta lần khần cái đói là gì nếu không tồn tại một mẫu «tôi» sẽ đói. Cái «tôi» vào ý thức là cái dữ kiện đầu tiên của tởm nghiệm. Như ta thấy, cuộc tranh cãi xung đột sẽ còn liên tục lâu dài.

<12> hợp lí «tôi bốn duy, vậy tôi hiện hữu» đã tùy chỉnh một bề ngoài nhị nguyên luận? Và nếu đúng như vậy, thực chất của nó là gì? Một biệt lập khoa học tập luận (épistémologique) hay là 1 phân biệt phiên bản thể luận (ontologique) giữa tinh thần với thể xác? Trường vừa lòng đầu quy chiếu về cách thức tri thức của ta được tổ chức triển khai để rành mạch tư duy với thân xác: sự ngờ vực đến từ giác quan liêu (thuộc thân xác), và hoài nghi là phương cách chữa trị; chủ thể phi vật hóa học (một vật tư duy, một tinh thần, một lý trí) không chấp nhận bất cứ cái gì là thật nếu như nó ko thiết yếu; biểu thức cogito chỉ cho phép ta khẳng định sự biệt lập trong trình tự tri thức: tôi hiểu được sự kiện tôi tứ duy là quan yếu bị hồ nước nghi. Trường phù hợp sau tùy chỉnh một sự biệt lập về bản chất giữa ý thức (linh hồn) với thể xác, như nhì hiện thực thuộc nhì trình từ đối lập. Giả dụ chỉ dựa vào trích đoạn trên, cực nhọc lòng cho rằng Descartes đang không cấu hình thiết lập một nhị nguyên luận bản thể, dù rằng ở nhiều đoạn vào Những Suy Tưởng siêu Hình, ông cho thấy thêm một quan điểm ít dứt khoát hơn, và bọn chúng đã hoàn toàn có thể khiến cho 1 số chuyên viên do dự. Họ sẽ quay lại vấn đề này sau, khi bàn về thắng lợi trên.

<13> Một sự việc khác: «tôi bốn duy, vậy tôi hiện nay hữu» là một suy luận, một dục tình nhân quả, hay một trực quan? Một mặt, sự có mặt của tự «vậy = donc, so» rất có thể khiến ta hiểu đó là một tư duy – một hoạt động của tứ tưởng, từ một khẳng định đúng («tôi bốn duy») sang một kết luận cũng đúng («tôi hiện hữu»). Để nói cụ thể, đó là một suy luận nhưng mà «je pense, donc je suis» là câu kết, như thể đã tất cả đâu đó một tam đoạn luận đầy đủ, với tiền đề bự (Tất cả cái gì bốn duy số đông hiện hữu), chi phí đề bé dại (Tôi bốn duy), và kết luận (Tôi hiện tại hữu). Mặc dù nhiên, vào Những Suy Tưởng vô cùng Hình, Descartes đang đổi phát biểu «je pense, donc je suis» thành «ego sum, ego existo = je suis, j’apparaît = tôi là, tôi hiển hiện», và «donc = vậy» đã biến hóa mất. Một phê phán của thiết yếu Descartes về kĩ năng gây hiểu lầm của biểu thức «je pense, donc je suis» chăng? khía cạnh khác, sự có mặt của từ «vậy = donc, so» cũng hoàn toàn có thể khiến tín đồ ta hiểu «je pense, donc je suis» như một quan hệ tình dục nhân quả: do tại tôi tư duy mà lại tôi hiện tại hữu. Tuy nhiên ở đây, rõ ràng là Descartes đang không hề cấu hình thiết lập một quan hệ tình dục trước sau, nhận định rằng tư duy đã tạo ra hiện hữu. Trong biểu thức «tôi tư duy, vậy tôi hiện hữu» này, Descartes thấy được cả hai xuất phát điểm từ 1 kiểm tra tinh thần, như 1 sự khiếu nại tự cảm nhận, trường đoản cú ý thức (biết), bởi trực quan; nói phương pháp khác, cái cogito là 1 trong những sự kiện tự nó hiển nhiên, một mệnh đề ko thể chứng minh, được chứng thực bằng một vài câu văn vào trích đoạn (trong khi tôi hy vọng nghĩ rằng số đông thứ đều không quá như vậy, thì điều rất cần thiết là tôi, kẻ vẫn nghĩ như thế, nên là vật gì đó; chính sự kiện là tôi nghĩ về tới việc nghi vấn sự tồn tại của số đông thứ khác, thì phân biệt và chắc chắn rằng là tôi hiện tại hữu; tôi thấy một bí quyết rất ví dụ là, để bốn duy, yêu cầu hiện hữu).

<14> Cuối cùng, phương thức cái cogito được khám phá và nhận thấy đã được áp dụng như nền tang của dìm thức về tính chất chân lý của đầy đủ hiện thực. đạo lý của cogito «<Cái tứ tưởng này, tôi bốn duy vậy tôi hiện hữu,> là cái trước tiên và chắc chắn là nhất đã tự phơi bày ra cho người biết dẫn dắt tứ tưởng của chính bản thân mình theo đồ vật tự = <Cette pensée, je pense, par conséquent je suis,> est la première et la plus certaine qui se présente à celui qui conduit ses pensées par ordre» (Các Nguyên Lý Triết Học, I.7). Đặc trưng của trí tuệ con fan là năng lực đưa ra hầu như mệnh đề tổng quát, tự sự gọi biết những chiếc cụ thể.